Mostar 2026: Zime u gradu bez toplote i civilizacijski pad od kojeg svi okreću glavu

 

Mostar 2026: Zime u gradu bez toplote i civilizacijski pad od kojeg svi okreću glavu

Ima u Mostaru jedna tiha, zimska sramota o kojoj se ne govori na svečanim sjednicama, ne piše u predizbornim brošurama i ne raspravlja u skupštinskim klupama. To je sramota o kojoj svjedoče fasade novih i starih zgrada, balkoni zatrpani paletama i drvima, i stanovi u kojima se zimi živi u samo jednoj, jedinoj ugrijanoj sobi.

Dok se u pričama o razvoju i evropskim integracijama razbacujemo terminima 21. vijeka, građani Mostara u 2026. godini grijanje rješavaju metodama koje su bliže srednjem vijeku nego urbanoj svakodnevici kasnog 20. vijeka.

Standard koji je ovaj grad imao osamdesetih godina – danas je za Mostarce čista, nedostižna naučna fantastika.

Sistem bačen u staro gvožđe

Do 1992. godine i početka rata, Mostar je imao funkcionisan sistem. Javno preduzeće Toplane grijalo je značajan dio grada. Postojala je infrastruktura, postojala je svijest o tome da je centralno grijanje osnovni komunalni i zdravstveni standard urbanog života.

A onda je došao rat, a s njim i potpuno uništenje toplotne mreže. Kotlovnice su razorene, cijevi izvađene, a radijatori ispilani i prodati u staro gvožđe.

Ono što je, međutim, poraznije od samog ratnog rušenja jeste posleratna urbanistička amnezija. Grad se obnavljao i gradio bez ikakvog plana o grijanju:

Zgrade bez dimnjaka: Nicaće stambeni objekti pod pretpostavkom da je mediteranska klima dovoljna da se zima "pregura" na klimu.

Podrumi pretvoreni u poslove: Zgrade nemaju ostave ni podrume jer su ti prostori rasprodati za kafiće i poslovne prostore, pa stanari nemaju gdje odložiti ogrev.

Balkoni kao skladišta: Nekadašnji simboli otvorenog, mediteranskog života pretvoreni su u mračna skladišta za drva, ugalj i pelet.

Nape kao dimnjaci: Odvodi za kuhinjske nape masovno se preuređuju u improvizovane dimnjake, čime se direktno ugrožavaju bezbjednost i zdravlje čitavih ulaza.

Rezultat? Klima uređaj koji grije jednu sobu, dok su hodnici, kupatila i spavaće sobe hladne. Mostarska porodica danas ne živi u ugrijanom stanu – ona boravi u jednoj toploj zoni i spava pod tri jorgana.

Nebriga, neznanje ili potpuni kulturološki jaz?

Najstrašniji dio ove priče nije to što toplane ne rade. Najstrašnije je to što pitanje grijanja u Mostaru ne postoji u javnom prostoru. Niti jedna gradska uprava, niti jedna politička stranka, niti jedan lokalni akter ne pominje ovaj problem.

Zašto?

Odgovor je jednostavan, koliko i poražavajući: nebriga, neznanje i nepoznavanje grada.

U foteljama u kojima se odlučuje sjede ljudi kojima je koncept daljinskog ili sistemskog grijanja potpun nepoznat pojam. Kada upravljate gradom s mentalnim sklopom u kojem je individualno loženje jedini poznati model grijanja, onda vam gradska toplana i ne izgleda kao problem. Ono vam uopšte ne pada na pamet kao obaveza lokalne samouprave.

Dok evropski gradovi uveliko prelaze na toplotne pumpe, geotermalne izvore i održive toplotne mreže, Mostar se pretvara u spavaonicu na pelet i struju, prepuštenu stihiji i improvizacijama.

Grad se ne mjeri samo po fasadama

Grad nisu samo asfalt, rasvjeta i ob obnovljene fasade. Grad se mjeri po tome kako njegovi ljudi žive kada temperatura padne na nulu i kada dune mostarska bura.

Dopustiti da grad u 2026. godini nema nikakvu energetsku politiku i da se građani smrzavaju u vlastitim domovima nije samo komunalni nemar – to je kapitulacija urbanog duha Mostara.

Vrijeme je da se o ovome počne govoriti glasno. Jer grad bez sistemskog grijanja nije nije moderan grad; to je samo skup betonskih zidova u kojima se ljudi zimi smrzavaju, dok administracija pravi planove koji ne dopiru dalje od prve naredne fotelje.