PRIVATIZACIJA PATRIOTIZMA I BUDŽETSKI KLIJENTELIZAM: ŠTA OTKRIVA SUKOB BORAČKIH UDRUŽENJA?

Privatizacija patriotizma i budžetski klijentelizam: Šta otkriva sukob boračkih udruženja?

Javni prostor u Bosni i Hercegovini decenijama je zasićen teškim istorijskim narativima, ali rijetko kada se u ogoljenoj formi može vidjeti kako se ti narativi koriste kao paravan za političku moć i raspodjelu budžetskog novca kao što je to slučaj u nedavnim dešavanjima u Kantonu Sarajevo. Slučaj isključenja Saveza antifašista i boraca NOR-a (SABNOR) iz Koordinacije boračkih udruženja Kantona Sarajevo otvorio je pandorinu kutiju institucionalnog apsurda i nametnuo pitanje: ko ima monopol na definisanje patriotizma i antifašizma u ovoj zemlji?

Moć bez odgovornosti: Kako neformalno tijelo postaje organ vlasti

Prvi i osnovni problem koji ovaj slučaj generiše jeste institucionalne prirode. Koordinacija boračkih udruženja proisteklih iz rata devedesetih godina po svojoj strukturi predstavlja neformalni organ. Pa ipak, uprkos svom neformalnom statusu, ovo tijelo u praksi demonstrira moć i ovlaštenja zvaničnih organa vlasti – donosi odluke o isključenju legitimno registrovanih organizacija civilnog društva, što za direktnu posljedicu ima uskraćivanje finansijskih sredstava iz javnih budžeta.

Odakle neformalnom tijelu takva sistemska moć? Odgovor leži u činjenici da ova udruženja i njihova rukovodstva ne djeluju autonomno, već služe kao produžena ruka vladajućih političkih struktura. Provodeći direktno stranačku politiku, Koordinacija dobija prećutni legitimitet od nosilaca vlasti da djeluje iznad zakona. Kada jedno neformalno tijelo preuzme ulogu sudije i egzekutora u upravljanju javnim finansijama, ulazimo u zonu potpunog klijentelizma gdje stranački interes nadvladava institucije države.

Razobličavanje matrice: Konstrukcija "antifašizam = komunizam"

Uvid u zvaničnu prepisku aktera ovog sukoba, posebno u materijal naslovljen kao "Čuperak na današnji dan jebem i tebe i sve tvoje komunističke članove.docx", otkriva ideološku matricu kojom se rukovode pojedinci na čelu određenih udruženja. U spomenutom dopisu, autor Muhamed Švrakić (ispred organizacije Nova Vogošća d.o.o. i udruženja Zelene beretke) koristi agresivnu ad hominem retoriku, nastojeći po svaku cijenu izjednačiti antifašizam sa komunizmom.

Ova konstrukcija – prema kojoj su današnji antifašisti tek sljedbenici sistema protiv kojeg se, navodno, trebalo boriti – predstavlja svjestan pokušaj delegitimizacije tekovina četrdesetih godina. Suprotno tvrdnjama da se ovdje radi o pukom neznanju ili površnom poznavanju prošlosti, posrijedi je namjeran i sistemski istorijski revizionizam. Cilj ovog revizionizma nije utvrđivanje istorijskih činjenica, već stvaranje novih, rigidnih podjela unutar bosanskohercegovačkog društva. Negiranjem i demonizacijom antifašističkog naslijeđa iz Drugog svjetskog rata, pojedina udruženja iz devedesetih nastoje uspostaviti apsolutni monopol na pojam patriotizma, čime se direktno sabotira kontinuitet državnosti Bosne i Hercegovine.

Hiperprodukcija udruženja i marginalizacija stvarnih boraca

Ovaj sukob je zapravo samo simptom mnogo dublje društvene anomalije – fenomena mnoštva boračkih organizacija u Bosni i Hercegovini. Umjesto jedinstvenog i snažnog sistema zaštite prava onih koji su branili zemlju, svjedočimo stalnom usitnjavanju i osnivanju novih udruženja. Razlog za ovu hiperprodukciju rijetko leži u brizi za populaciju koju predstavljaju; mnogo češće se radi o obezbjeđivanju logistike, kancelarija, plata i grantova za uska rukovodstva tih organizacija.

Na taj način stvorena je klijentelistička mreža u kojoj političke partije kroz netransparentne budžetske transfere kupuju lojalnost boračkih rukovodstava, pretvarajući ih u svoje glasačke mašinerije i jurišnike po potrebi. U takvom sistemu, stvarni borci, invalidi i porodice šehida i poginulih boraca ostaju na margini društva, dok njihova formalna rukovodstva troše značajna budžetska sredstva bez polaganja računa javnosti.

Zaključak: Kud vodi radikalni revizionizam?

Kontinuitet borbe protiv fašizma u Bosni i Hercegovini – od 1941. do 1945, kao i od 1992. do 1995. godine – istorijska je činjenica i jedini stvarni temelj opstanka ove države. Svaki pokušaj da se borba Armije RBiH suprotstavi tekovinama Narodnooslobodilačke borbe (NOB) predstavlja direktan udar na stubove na kojima počiva multietnička i civilizovana BiH.

Ako se ovaj trend neformalnog vladanja, radikalnog istorijskog revizionizma i etno-ideološkog čišćenja javnog prostora nastavi, posljedice po bh. društvo biće katastrofalne. Svjesno produžavanje i produbljivanje podjela služi isključivo očuvanju postojeće političke elite na vlasti, dok društvo gura u potpunu izolaciju, plemensku svijest i anarhiju u kojoj neformalne grupe građana postaju važnije od zakona. Vrijeme je da se javnost, ali i same institucije sistema, zapitaju po kojim kriterijima se stotine hiljada maraka dodjeljuju udruženjima čiji se rad svodi na međusobne uvrede, privatizaciju patriotizma i ideološke obračune. Istorija se ne može prepravljati stranačkim dekretima, a opstanak države se ne brani eliminacijom njenih antifašističkih temelja.